10 miljard vinden
De federale regering zoekt 10 miljard euro tegen 2029 om het tekort te verkleinen. Deze pagina toont hoe ver de besprekingen staan, welke maatregelen er op tafel liggen en wat de partijen ervan zeggen.
Deze pagina is anders dan de rest van de site: ze beschrijft geen afgesloten rekeningen, maar een lopend debat. Stand van zaken op 21 november 2026. De onderhandelingen gaan snel, en deze pagina kan achterhaald zijn.
Waar komt dat cijfer vandaan? Waarom 10 miljard
Hoe ver staan we?
Op 21 november 2026 is er nog altijd geen akkoord over de begroting 2027. Op vrijdagavond 20 november hebben de premier en de voorzitter van Vooruit ongeveer drie uur met elkaar gesproken; over de inhoud is niets bekendgemaakt. Volgens journalisten van VRT NWS en La Libre was half november ongeveer 9 van de 10 miljard euro gevonden. De genoemde twistpunten zijn de bijdrage van de grote vermogens, de indexering en de gezondheidszorg. De premier brengt maandagochtend 23 november verslag uit bij de koning, op de dag van een nationale vakbondsbetoging in Brussel. Intussen begint de federale overheid 2027 met voorlopige kredieten.
Wie onderhandelt: de vijf partijen van de federale regering (N-VA, MR, Les Engagés, Vooruit, cd&v). De premier komt van de N-VA.
De feiten, in volgorde
- Aangekondigd
22 oktober 2026 — De vakbonden ACV, ABVV en Synova roepen op tot een nationale betoging in Brussel op maandag 23 november, tegen het besparingsbeleid van de regering en de dalende koopkracht.
- Feit
6 november 2026 — De premier bood op 2 november zijn ontslag aan bij de koning; de koning weigerde dat op 6 november en vroeg om de onderhandelingen te hervatten.
VRT NWS, 2 november 2026 · VRT NWS, 6 november 2026 · 21 News, 13 november 2026
- Feit
15 november 2026 — Op 15 november eindigde het kernkabinet zonder akkoord: vier partijen wilden verder onderhandelen op basis van de tabel van de premier, Vooruit niet.
- Feit
16 november 2026 — Op 16 november vroeg de koning de premier om de onderhandelingen voort te zetten; de premier moet op maandag 23 november opnieuw verslag uitbrengen.
- In onderhandeling
16 november 2026 — De genoemde twistpunten zijn de bijdrage van grote vermogens, de index en de gezondheidszorg; volgens journalisten van VRT NWS en La Libre was half november ongeveer 9 van de 10 miljard euro gevonden.
- Feit
17 november 2026 — Zonder federale begroting verwacht de Europese Commissie voor België een tekort van 5,5 % van het bbp in 2027 en 5,7 % in 2028.
Europese Commissie, 17 november 2026 · VRT NWS, 17 november 2026
- Feit
17 november 2026 — België kon zijn ontwerpbegrotingsplan niet vóór 15 oktober bij de Europese Commissie indienen. Volgens Belga maakt de Commissie in de week van 23 november de balans op van de procedure bij buitensporige tekorten tegen België.
- Beslist
20 november 2026 — De regering heeft de eerste schijf voorlopige twaalfden goedgekeurd, voor januari, februari en maart 2027; de minister van Begroting moet ze bij de Kamer indienen.
L’Avenir (Belga), 20 november 2026 · VRT NWS, 20 november 2026
- In onderhandeling
20 november 2026 — Sinds 17 november sprak de premier apart met cd&v, MR en Les Engagés, niet met Vooruit; de voorzitters van N-VA en Vooruit hebben opnieuw contact opgenomen, volgens de voorzitter van Vooruit op 20 november.
- Feit
21 november 2026 — De federale regering heeft geen akkoord over de begroting 2027 en ook niet over de inspanning van 10 miljard euro die ze tegen 2029 wil leveren.
RTBF, 14 oktober 2026 · VRT NWS, 20 november 2026 · RTBF (Belga), 21 november 2026
- Feit
21 november 2026 — Op vrijdagavond 20 november hebben de premier en de voorzitter van Vooruit ongeveer drie uur met elkaar gesproken, volgens Belga en VRT NWS. Over de inhoud van het gesprek is niets bekendgemaakt; op 21 november was er nog geen planning voor de komende dagen.
21 november 2026
Wat op tafel ligt
De maatregelen die in de onderhandelingen worden genoemd, volgens de pers. De bedragen zijn die van de onderhandelaars of van de media: geen enkel bedrag is door een onafhankelijke instelling nagerekend.
De labelsIn onderhandeling ligt op tafel, er is nog niets beslistAangekondigd aangekondigd door de regering, nog niet goedgekeurdBeslist goedgekeurdGeschrapt van tafel gehaald
In onderhandeling20 november 2026
Pensioenen: extra besparingen op hogere pensioenen
De belastingvermindering op pensioenen zou sneller afnemen voor pensioenen tussen € 57.000 en € 70.000 per jaar. De indexering van het vakantiegeld van gepensioneerden zou worden bevroren.
Besparingongeveer 350 miljoen euro
- Betrokken begrotingslijn
- Pensioenen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Voorgesteld door de premier, volgens De Morgen. Vooruit en cd&v zijn tegen het bevriezen van het vakantiegeld.
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (1)
Genoemd bedrag: ongeveer 350 miljoen euro (volgens De Morgen, overgenomen door Business AM)
Gemeld door één medium
In onderhandeling20 november 2026
Gerichte btw-verhogingen op sommige producten
Sommige producten of diensten zouden in een ander btw-tarief vallen, bijvoorbeeld van 6 % naar 12 % of van 12 % naar 21 %. Het normale tarief zou niet veranderen.
- Betrokken begrotingslijn
- Btw
In onderhandeling16 november 2026
Gezondheidszorg: besparingen op het budget
Er zou worden bespaard op het budget voor gezondheidszorg. Een hoger remgeld bij de arts is een van de genoemde pistes.
Besparingongeveer 2,5 miljard euro
- Betrokken begrotingslijn
- Gezondheidszorg
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Vooruit en Les Engagés vragen minder besparingen. De voorzitter van cd&v zei dat de verhoogde tegemoetkoming moet worden herbekeken.
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (3)
Genoemd bedrag: ongeveer 2,5 miljard euro, tegenover meer dan 3,6 miljard euro in een eerdere versie (volgens VRT NWS)
In onderhandeling20 november 2026
Hoeveel de grote vermogens moeten bijdragen
De partijen zijn het niet eens over het deel van de inspanning dat uit nieuwe inkomsten en van grote vermogens moet komen. MR leest het regeerakkoord als een plafond; Vooruit leest het anders.
Extra ontvangsten1 tot 1,5 miljard euro
- Betrokken begrotingslijn
- Belastingen op vermogen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Vooruit en Les Engagés vragen een hogere bijdrage. MR verwijst naar het regeerakkoord om ze te beperken. N-VA zegt dat de meest vermogenden moeten bijdragen zonder de economie te schaden.
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (3)
Genoemd bedrag: hoogstens 1,1 miljard euro nieuwe inkomsten (volgens MR); minstens 1 miljard euro (volgens Les Engagés); 1,5 miljard euro (eis van Vooruit volgens VRT NWS en RTBF), verlaagd naar 1,1 miljard euro onder voorwaarde (volgens De Tijd, overgenomen door Business AM)
In onderhandeling20 november 2026
Flexi-jobs: strengere voorwaarden
Een werknemer die vier vijfde gaat werken, zou twaalf maanden in plaats van zes moeten wachten voor hij een flexi-job mag doen. Een flexi-job combineren met arbeidsongeschiktheid zou verboden worden.
- Betrokken begrotingslijn
- Andere sociale steun
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Twee voorstellen van de minister van Werk (MR), die dat in de commissie bevestigde. De minister van Volksgezondheid (Vooruit) wil de combinatie zes maanden mogelijk houden met akkoord van de adviserend arts, volgens L’Avenir.
In onderhandeling20 november 2026
Effectentaks vanaf € 750.000 in plaats van 1 miljoen
De effectentaks zou verschuldigd zijn vanaf € 750.000 in plaats van 1 miljoen euro. De rekeningen van eenzelfde persoon zouden worden samengeteld.
Extra ontvangstenongeveer 600 miljoen euro
- Betrokken begrotingslijn
- Belastingen op vermogen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Voorgesteld door de premier (N-VA). Vooruit aanvaardt ze voorlopig niet, omdat de maatregel ook mensen zou treffen die geen miljonair zijn.
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (3)
Genoemd bedrag: ongeveer 600 miljoen euro (volgens De Tijd, overgenomen door Business AM)
In onderhandeling12 november 2026
Werkloze mantelzorgers: overgangsregeling verlengen
Werkloze mantelzorgers kregen twaalf maanden langer een uitkering toen de werkloosheidsuitkeringen in de tijd werden beperkt. Die overgangsregeling zou worden verlengd tot 2029.
- Betrokken begrotingslijn
- Andere sociale steun
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Gevraagd door Les Engagés. De minister van Werk (MR) bevestigde in de Kamer dat het onderwerp op tafel ligt.
In onderhandeling20 november 2026
Taks op het financiële vermogen van miljonairs
Een jaarlijkse taks zou gelden voor alle financiële bezittingen van wie meer dan 1 miljoen euro heeft. Daarvoor is een vermogensregister nodig, en dat bestaat vandaag niet.
Extra ontvangsten1,1 miljard euro
- Betrokken begrotingslijn
- Belastingen op vermogen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Gevraagd door Vooruit. MR en N-VA weigeren een vermogensregister, volgens RTBF.
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (3)
Genoemd bedrag: 1,1 miljard euro (eis van Vooruit volgens De Tijd, overgenomen door Business AM)
In onderhandeling15 november 2026
Meerwaardebelasting: hoger tarief
Het tarief van de meerwaardebelasting, nu 10 %, zou stijgen. RTBF noemt een tarief van 15 %.
- Betrokken begrotingslijn
- Belastingen op vermogen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Les Engagés bracht deze optie ter sprake bij de premier, volgens VRT NWS.
In onderhandeling15 november 2026
Hogere belasting op tweede verblijven en verhuurde woningen
De coëfficiënt die op het kadastraal inkomen wordt toegepast, zou stijgen voor woningen die niet de hoofdverblijfplaats zijn. De belasting op die woningen zou stijgen.
- Betrokken begrotingslijn
- Personenbelasting
In onderhandeling20 november 2026
Profvoetballers: hun voordelen verminderen
Betaalde sporters en hun clubs betalen minder sociale bijdragen en belastingen dan andere werknemers en werkgevers. Die kortingen zouden worden verminderd of geschrapt.
Extra ontvangsten20 tot 100 miljoen euro
- Betrokken begrotingslijn
- Sociale bijdragen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Gevraagd door Les Engagés en Vooruit. Volgens de vicepremier van Les Engagés verzet de voorzitter van MR zich ertegen. MR gaf VRT NWS geen reactie.
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (3)
Genoemd bedrag: 70 miljoen euro per jaar (volgens Les Engagés); ongeveer 100 miljoen euro per jaar aan bijdragen (volgens het kabinet-Vandenbroucke, geciteerd door VRT NWS); 20 miljoen euro voorgesteld door de premier (volgens RTBF, één bron); totale huidige kostprijs van de voordelen: 253 miljoen euro per jaar (volgens Vooruit)
In onderhandeling20 november 2026
Managementvennootschappen: fiscale voordelen beperken
Zelfstandigen en bedrijfsleiders laten zich betalen via een eigen vennootschap en betalen zo minder belastingen. De regels zouden strenger worden voor gevallen die als misbruik worden gezien.
Extra ontvangstenongeveer 500 miljoen euro
- Betrokken begrotingslijn
- Meerdere lijnen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Gevraagd door Vooruit. Cd&v zei misbruiken te willen aanpakken.
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (3)
Genoemd bedrag: ongeveer 500 miljoen euro (verhoopt door Vooruit, volgens RTBF)
In onderhandeling19 november 2026
Indexering van lonen, pensioenen en uitkeringen beperken
De manier of het moment waarop lonen, pensioenen en uitkeringen worden geïndexeerd, zou veranderen, bijvoorbeeld nog maar één indexering per jaar voor ambtenarenlonen. De minister van Begroting zei op 17 november dat er geen indexsprong op tafel ligt.
Besparing800 miljoen tot 1,2 miljard euro
- Betrokken begrotingslijn
- Meerdere lijnen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Vooruit wil deze inspanning halveren, volgens VRT NWS. Een andere meerderheidspartij betwist de voorstelling die Vooruit ervan geeft. De fractieleider van Les Engagés in de Kamer zegt dat haar partij geen veralgemeende indexsprong wil en dat één indexering per jaar, in januari, een van de voorstellen op tafel is (RTBF, 19 november).
Wie welk cijfer noemt, en de bronnen (4)
Genoemd bedrag: van 800 miljoen tot 1,2 miljard euro (volgens Vooruit en het ABVV, geciteerd door Bruzz/Belga en VRT NWS); ongeveer 1 miljard euro (volgens VRT NWS)
Beslist20 november 2026
2027 beginnen met voorlopige twaalfden
Zonder goedgekeurde begroting mag de federale overheid elke maand een twaalfde van de begroting van het vorige jaar uitgeven. De eerste schijf geldt voor januari, februari en maart 2027.
- Betrokken begrotingslijn
- Meerdere lijnen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- De premier bevestigde het op 5 november in de Kamer. De regering keurde de eerste schijf goed op 20 november. De Kamer moet er nog over stemmen.
Toon de 4 geschrapte maatregelen
Geschrapt14 oktober 2026
Algemene btw-verhoging (tarief van 21 % naar 22 %)
Het gewone btw-tarief zou stijgen van 21 % naar 22 % en de verlaagde tarieven zouden worden samengevoegd. De premier haalde die hervorming half oktober uit zijn voorstel.
- Betrokken begrotingslijn
- Btw
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Voorgesteld door de premier (N-VA). MR is tegen. N-VA zegt dat ze voor een btw-verhoging blijft.
Geschrapt17 oktober 2026
‘Schuldenrem’: uitgaven bevriezen in noodgevallen
Een mechanisme zou overheidsuitgaven kunnen bevriezen als de financiële toestand verslechtert en er geen akkoord is over de meerjarenbegroting. De premier stelde het voor op 15 oktober; het idee werd enkele dagen later opzijgeschoven.
- Betrokken begrotingslijn
- Meerdere lijnen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Voorgesteld door de premier (N-VA). Verschillende meerderheidspartijen hadden bezwaren, volgens VRT NWS.
Geschrapt18 november 2026
Een verlofdag of een ingehaalde feestdag minder
Ambtenaren zouden een verlofdag verliezen. In de privésector zou een feestdag die in het weekend valt niet meer worden ingehaald. Volgens VRT NWS op 18 november lag deze piste al even niet meer op tafel.
- Betrokken begrotingslijn
- Meerdere lijnen
- Wie stelt het voor, wie is tegen
- Toegeschreven aan de premier door VTM Nieuws (overgenomen door 21 News) en La Libre. Vooruit en de christelijke vakbond ACV zijn tegen. Dat de piste van tafel is, meldt alleen VRT NWS.
Bronnen (3)
Gemeld door één medium
2 juni 2026
De officiële lijst van mogelijke maatregelen
Vóór de onderhandelingen heeft het Federaal Planbureau, op vraag van de regering, een lijst opgesteld van 263 mogelijke maatregelen. Het is een inventaris, geen aanbeveling: het Planbureau zegt niet welke je moet kiezen.
Bij slechts 39 maatregelen staat een bedrag, overgenomen uit de officiële doorrekening van de verkiezingsprogramma’s. De andere zijn niet becijferd: je kunt ze dus niet optellen om ‘aan 10 miljard te komen’. Het bestand geeft een geraamd effect over één jaar; bij een eenmalige ingreep, zoals de verkoop van overheidsaandelen, wordt het bedrag maar één keer ontvangen.
Open de lijst met 263 mogelijke maatregelen
Wat de partijprogramma’s zeiden
Voor vier federale thema’s: het standpunt van elke partij in de Kamer, uit haar eigen programma of officiële documenten. Hetzelfde formaat voor alle partijen, in volgorde van het aantal zetels.
De citaten staan in de oorspronkelijke taal. Als er geen standpunt is gevonden, staat dat er: we leiden niets af uit de reputatie van de partij.
Open de standpunten van de partijen
Pensioenen
Wat het regeerakkoord zegt
Malus van 2 % (later 4 % en 5 %) per jaar vervroeging zonder 35 jaar effectief werk; even grote bonus na de wettelijke leeftijd; gelijkgestelde periodes beperkt tot 20 % in 2031; ambtenarenpensioenen stijgen vanaf 2026 niet meer automatisch mee met de lonen (einde van de perequatie); aanvullend pensioen met een werkgeversbijdrage van minstens 3 % tegen 2035.
« le montant de la pension est réduit d’un malus de 2 % (jusqu’en 2030), de 4% (jusqu’en 2040), de 5% (à partir de 2040) par année d’anticipation avant l’âge légal »Bron: Accord de coalition fédérale 2025-2029, p. 51-56 (PDF p. 54-59)
N-VAin de regering
Gaat over: loopbaanduur, punten, ambtenarenpensioenen, tweede pijler
Volledig pensioen na 45 loopbaanjaren, ongeacht de leeftijd; vervroegd pensioen na 42 jaar met evenredige vermindering; puntensysteem; minimumpensioen na 35 jaar effectief werk; ambtenarenpensioenen stijgen niet meer automatisch mee met de lonen (einde van de perequatie); aanvullend pensioen voor iedereen, met de mogelijkheid om eruit te stappen (bijdrage van 3 tot 5 % van het brutoloon).
« Een loopbaan van 45 jaar levert altijd een volledig pensioen op, ongeacht de leeftijd, en vervroegde pensionering blijft mogelijk na een loopbaan van minstens 42 jaar. »
Vlaams Belang
Gaat over: wettelijke leeftijd, eengemaakt stelsel, minimumpensioen
Wettelijke leeftijd terug naar 65 jaar; één stelsel voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren, gebaseerd op 66.000 gewerkte uren (40 jaar voltijds); geïndexeerd minimumpensioen van 1.799 euro bruto per maand; aanvullend pensioen voor iedereen, gefinancierd met minstens 2 % van het loon.
« We verlagen de pensioenleeftijd opnieuw naar 65 jaar. Dan kan iedereen op pensioen. »
MRin de regering
Gaat over: loopbaanduur, stelsels gelijktrekken, tweede pijler
Hervorming naar twee pijlers: wettelijk pensioen dat betaald wordt door de werkenden van nu (repartitie), gekoppeld aan de effectieve loopbaanduur in plaats van een vaste leeftijd, met bonus volgens de zwaarte van het werk; de stelsels naar elkaar toe laten groeien; tweede pijler veralgemeend voor alle werknemers en contractuelen bij de overheid; doel van een pensioen van 75 % van het laatste loon, dankzij de aanvullende pensioenen.
« le basculement d’un âge fixe de départ à la retraite vers la liaison des prestations à une durée de carrière effective (avec bonus en fonction de la pénibilité réelle) »
PS
Gaat over: vervroegd pensioen, pensioen tegenover laatste loon, indexering
Vervroegd pensioen op 60 jaar na 42 loopbaanjaren, 40 jaar voor zware beroepen; pensioen opgetrokken richting 75 % van het loon; behoud van de automatische indexering en de welvaartsvastheid; voortbestaan van de verschillende stelsels zonder afbouw van verworven rechten; progressieve belasting op de tweede pijler.
« une possibilité de départ à 60 ans après 42 années de carrière et 40 années de carrière pour les personnes ayant eu de la pénibilité au travail »
PVDA
Gaat over: wettelijke leeftijd, minimumpensioen, tweede pijler
Wettelijke leeftijd terug naar 65 jaar; vervroegd pensioen vanaf 60 jaar na 40 jaar werken; minimumpensioen van 1.850 euro netto; wettelijk pensioen naar 75 % van het gemiddelde loon; maximaal wettelijk pensioen van 3.700 euro netto; geen overheidssteun meer voor de tweede pijler.
« Nous ramenons l’âge légal de la pension à 65 ans. »
Les Engagésin de regering
Gaat over: pensioenrekening, loopbaanduur, harmonisering
Individuele pensioenrekening in euro; loopbaanduur als centrale parameter in plaats van één leeftijd, met bonus-malus volgens het moment van vertrek; geleidelijke harmonisering van de statuten van werknemer, zelfstandige en ambtenaar; geïndexeerd minimumbedrag van 1.500 euro netto.
« en mettant en avant la durée de la carrière comme paramètre central plutôt qu’un âge uniforme »
Vooruitin de regering
Gaat over: loopbaanduur, minimumpensioen, solidariteit
Met pensioen kunnen vanaf 42 loopbaanjaren met voldoende jaren effectief werk, in plaats van een leeftijd; eenvoudigere toegang tot het minimumpensioen; progressievere solidariteitsbijdrage op de hoogste pensioenen; uitdoven van bijzondere stelsels die niet meer aan de noden beantwoorden.
« In plaats van de pensioenleeftijd, kijken we naar de loopbaan. Vanaf 42 loopbaanjaren moeten mensen met pensioen kunnen indien ze voldoende jaren effectief gewerkt hebben. »
cd&vin de regering
Gaat over: flexibele leeftijd, minimumpensioen, ambtenaren
Flexibele wettelijke leeftijd tussen 62 en 67 jaar met bonus-maluscorrectie; minimumpensioen opgebouwd per gewerkte dag; verplichte bijdrage voor de tweede pijler, via een groeipad naar minstens 3 % van het brutoloon; ambtenarenpensioen berekend zoals dat van werknemers, zonder referentiewedde, met een effectieve leeftijd van minstens 62 jaar.
« We voeren een flexibel pensioenkader in met een bonus-maluscorrectie. Daarbij kiezen we voor een wettelijke pensioenleeftijd tussen 62 en 67 jaar. »
Bron: cd&v, Verkiezingsprogramma 2024, hoofdstuk 9 « Pensioenen », p. 181-184
Open Vld
Gaat over: gelijkgestelde periodes, ambtenaren, tweede pijler
Berekening tegen 50-55 % voor gelijkgestelde periodes en 65-70 % voor gewerkte periodes, in plaats van 60 %; ambtenarenpensioen berekend zoals dat van werknemers en zelfstandigen; ambtenarenpensioenen stijgen niet meer automatisch mee met de lonen (einde van de perequatie) en de gunstigere berekening voor sommige ambtenaren verdwijnt; standaard aansluiting bij de tweede pijler.
« De perequatie van de ambtenarenpensioenen, die recent werd aangescherpt, wordt afgeschaft. »
Bron: Open Vld, Partijprogramma 2024 (versie 1.0.9), gearchiveerd, p. 12
Groen
Gaat over: loopbaanduur en minimumpensioen
Met pensioen kunnen vanaf 42 loopbaanjaren of op de wettelijke leeftijd, afhankelijk van wat eerst komt; zware loopbaanjaren wegen sterker door; behoud en versterking van de verhogingen van het minimumpensioen en de IGO; aftopping van de 1 % hoogste pensioenen.
« dat je de mogelijkheid hebt om met pensioen te gaan vanaf 42 loopbaanjaren, of anders op de wettelijke pensioenleeftijd, afhankelijk wat het eerste komt »
Ecolo
Gaat over: loopbaanduur, pensioen tegenover laatste loon
Recht op pensioen na 42 loopbaanjaren en volledig pensioen na 45 jaar, rekening houdend met de zwaarte van het werk; wettelijk pensioen in verhouding tot het loon opgetrokken richting dat van statutaire ambtenaren; behoud van de welvaartsvastheid; behoud van het minimumpensioen en de gelijkgestelde periodes.
« Après 42 ans de carrière, le droit au départ à la pension doit être garanti. Après 45 ans de carrière, la pension complète est garantie. »
DéFI
Gaat over: basispensioen, kapitalisatie, minimumpensioen
Basispensioen dat voor iedereen gelijk is, betaald door de werkenden van nu (repartitie), aangevuld met een verplichte collectieve kapitalisatie volgens de loopbaan; evolutie naar een universeel stelsel met behoud van verworven rechten; minimumpensioen afgestemd op een ‘sociaal schild’ van 1.300 euro netto per maand.
« aligner la pension minimale sur le bouclier social de 1.300 euros nets par mois »
Bron: DéFI, Vers 2024, livret axe 4 « Rendre le contrat social plus juste », p. 19-20
Ziekte en invaliditeit
Wat het regeerakkoord zegt
Globaal plan gebaseerd op de responsabilisering van vijf actoren (werkgevers, werknemers, artsen, ziekenfondsen, gewestelijke arbeidsbemiddelingsdiensten); werkgevers die geen kmo zijn betalen twee maanden 30 % van de uitkering; sanctie van 10 % van de uitkering bij ongewettigde afwezigheid na een oproeping door een terug-naar-werkcoördinator of de arbeidsbemiddelingsdienst.
« nous demandons aux employeurs (qui ne sont pas des PME) une contribution de 30% de l’indemnité à charge de l’INAMI pour ce groupe »Bron: Accord de coalition fédérale 2025-2029, p. 20-22 (PDF p. 23-25)
N-VAin de regering
Gaat over: behandelingsplan, sancties, ziekenfondsen
Uitkering koppelen aan de verplichting om na het gewaarborgd loon een behandelingsplan te volgen; sancties bij onvoldoende medewerking aan het terug-naar-werktraject; op termijn het beheer van de verzekering overhevelen van de ziekenfondsen naar het RIZIV.
« De toekenning van ZIV-uitkeringen koppelen we aan een verplichting tot het opstarten en volgen van een behandelingsplan gericht op het herstel »
Vlaams Belang
Gaat over: begeleiding, gedeeltelijke re-integratie, uitbetalingsinstelling
Betere begeleiding van langdurig zieken en mogelijkheid tot gedeeltelijke re-integratie op de arbeidsmarkt; volledige splitsing van de sociale zekerheid; één neutrale en ontzuilde Vlaamse zorgkas die instaat voor de uitbetalingen.
« een betere begeleiding voor langdurig zieken en de mogelijkheid tot gedeeltelijke herintegratie op de arbeidsmarkt »
Bron: Vlaams Belang, Verkiezingsprogramma 2024, p. 33 en 51 — het programma behandelt het onderwerp maar gedeeltelijk
MRin de regering
Gaat over: invaliditeitscriteria en resterende capaciteiten
De erkenningscriteria voor invaliditeit herzien: koppelen aan de ongeschiktheid voor elk beroep en niet langer voor het eigen beroep, naar het Duitse model dat uitgaat van de resterende capaciteiten; strijd tegen welwillendheidsattesten.
« en liant celle-ci, non plus à l’incapacité d’exercer le métier du bénéficiaire, mais bien à l’incapacité d’exercer toute profession »
PS
Gaat over: bedragen, sancties, verantwoordelijkheid van werkgevers
Minimumuitkeringen optrekken naar 110 % van de armoedegrens; stimulansen voor werkgevers die arbeidsongeschiktheid voorkomen en zwaardere sancties voor de anderen; sancties tegen uitkeringsgerechtigden evalueren en afschaffen als ze niet werken; doel van 1.000 adviserend artsen.
« Revoir les sanctions prises à l’encontre des bénéficiaires d’indemnités d’incapacité de travail ou d’invalidité. »
PVDA
Gaat over: sancties, vrijwillige re-integratie, bedrag van de uitkering
Sancties tegen zieke werknemers afschaffen; re-integratie op vrijwillige basis en op eigen tempo; gewaarborgd loon van 100 % door de werkgever gedurende twee maanden, daarna een uitkering van 80 % van het loon in plaats van 60 %.
« Nous optons pour la réintégration des travailleurs malades de longue durée sur une base volontaire et à leur rythme. »
Les Engagésin de regering
Gaat over: interfederaal plan, sancties, controle
Interfederaal plan tegen langdurige afwezigheid, met preventie op de eerste plaats; zwaardere sancties voor werkgevers met buitensporig veel langdurig zieken, vooral bij herhaling, met aandacht voor kmo’s; strengere sancties voor werknemers die niet meewerken aan het re-integratietraject; strengere controle op langdurig zieken en op artsen die buitensporig veel attesten uitschrijven.
« Nous pensons que des sanctions plus importantes doivent être apportées et que la récidive doit être plus lourdement sanctionnée. »
Bron: Les Engagés, Programme 2024, p. 268-271 (PDF p. 135-136)
Vooruitin de regering
Gaat over: terug naar werk en verantwoordelijkheid van werkgevers
Het terug-naar-werkbeleid voortzetten: federale barometer, werkhervattingspremie voor bedrijven die zieke werknemers opnieuw aanwerven, bijdrage aan een Terug Naar Werk-fonds voor werkgevers die ontslaan wegens medische overmacht, arbeidsparticipatietoeslag die het inkomensverlies compenseert van wie om gezondheidsredenen minder werkt, zonder eerst volledig ziek uit te vallen.
« eisen we dat werkgevers die werknemers ontslaan wegens medische overmacht een bijdrage storten in een Terug Naar Werk fonds »
cd&vin de regering
Gaat over: re-integratie en responsabilisering van de actoren
Re-integratietrajecten vrijwillig maar niet vrijblijvend: meewerken als werkhervatting mogelijk is; sancties voor werkgevers bij wie te veel werknemers ziek worden; gedeeltelijk verlies van financiering voor ziekenfondsen die te weinig begeleiden; responsabilisering van voorschrijvende artsen.
« Werkgevers die een disproportionele uitval van werknemers hebben, kunnen sancties verwachten. »
Bron: cd&v, Verkiezingsprogramma 2024, hoofdstuk 8 « Werk, arbeidsmarkt en sociale zaken », p. 149-150
Open Vld
Gaat over: snelle re-integratie en sancties
Snellere re-integratie: informatiemoment met de arbeidsarts na vier weken, begeleiding naar een andere job na drie maanden; zwaardere sancties voor wie niet wil meewerken, tot het verlies van de uitkering; ziekenfondsen die niet meewerken verliezen de terugbetaling van hun administratiekosten.
« We verhogen de sancties voor wie niet wil meewerken. Wie te weinig inspanningen levert riskeert zijn uitkering te verliezen. »
Bron: Open Vld, Partijprogramma 2024 (versie 1.0.9), gearchiveerd, p. 17
Groen
Gaat over: bijdrage van werkgevers
Bedrijven waar veel werknemers langdurig ziek zijn meer laten bijdragen, om werkgevers aan te sporen voor hun personeel te zorgen; volledige toekenning van de welvaartsenveloppe om de pensioenen en uitkeringen te verhogen.
« bedrijven waar veel werknemers langdurig ziek zijn, meer laten bijdragen. Zo sporen we werkgevers aan om voor hun werknemers te zorgen »
Ecolo
Gaat over: begeleiding en gedeeltelijke werkhervatting
De re-integratie van langdurig zieken organiseren en begeleiden; meer arbeidsartsen, adviserend artsen en terug-naar-werkcoördinatoren, met betere coördinatie; hoger bedrag bij de combinatie van de uitkering met een loon bij gedeeltelijke werkhervatting.
« il faut revoir à la hausse le montant en cas de cumul d’allocations d’incapacité de travail avec le salaire lors d’une reprise partielle de travail »
DéFI
Gaat over: burn-out als beroepsziekte
Burn-out opnemen in de lijst van beroepsziekten, zodat recht ontstaat op de vergoedingen die Fedris vaststelt; werkgevers sensibiliseren en opleiden, ook over de re-integratie van de werknemer na een burn-out.
« DéFI souhaite que les cas de burn-out soient repris dans la liste des maladies professionnelles »
Bron: DéFI, Vers 2024, livret axe 4 « Rendre le contrat social plus juste », p. 56 — het programma behandelt het onderwerp maar gedeeltelijk
Werkloosheid
Wat het regeerakkoord zegt
Uitkering beperkt tot maximaal twee jaar, afhankelijk van het aantal gewerkte jaren; hoger bedrag in het begin, daarna snellere daling; uitzondering boven 55 jaar met een loopbaan van minstens 30 jaar; inschakelingsuitkering beperkt tot één jaar.
« La durée des allocations de chômage est limitée à un maximum de 2 ans. »Bron: Accord de coalition fédérale 2025-2029, p. 16-17 (PDF p. 19-20)
N-VAin de regering
Gaat over: beperking in de tijd en degressiviteit
Uitkering beperken in de tijd: maximaal twee jaar, mogelijk minder bij hoogconjunctuur, afhankelijk van het aantal gewerkte jaren; hoger bedrag de eerste drie maanden, daarna sterkere daling; uitbetaling van de uitkeringen door de overheid zelf.
« We voorzien een maximumtermijn van twee jaar, maar die kan lager liggen in tijden van hoogconjunctuur en krapte op de arbeidsmarkt. »
Vlaams Belang
Gaat over: beperking in de tijd en uitbetaling
Uitkering beperken tot twee jaar, behalve voor 55-plussers, mantelzorgers en werklozen in opleiding voor een knelpuntberoep; uitbetaling van de uitkeringen door de overheid en niet door de vakbonden.
« een sociale beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd tot twee jaar, behalve voor vijfenvijftigplussers, mantelzorgers en werklozen in opleiding voor een knelpuntberoep »
MRin de regering
Gaat over: beperking in de tijd, bedragen, sancties
Uitkering beperken tot twee jaar, behalve vanaf 55 jaar; hoger bedrag de eerste zes maanden; automatisch verlies van de uitkering na 24 maanden bij twee weigeringen van een passende job of een opleiding voor een knelpuntberoep; uitbetaling door de RVA.
« le MR souhaite limiter le versement des allocations de chômage à deux ans »
PS
Gaat over: beperking in de tijd en degressiviteit
Zich verzetten tegen de beperking van de uitkering in de tijd en tegen elke versterking van de degressiviteit, die de partij wil afschaffen; verzet tegen elke vorm van gemeenschapsdienst; minimumuitkeringen optrekken; individuele begeleiding naar werk; recht op werkloosheidsuitkering voor zelfstandigen.
« S’opposer à la limitation dans le temps des allocations de chômage. »
PVDA
Gaat over: beperking in de tijd, sancties, begeleiding
Uitkering niet beperken in de tijd; investeren in opleiding, stages en begeleiding in plaats van te sanctioneren of te schorsen; geen verplichte gemeenschapsdienst; recht op een uitkering na ontslagname.
« Limiter les allocations de chômage dans le temps revient à augmenter la précarité. »
Les Engagésin de regering
Gaat over: beperking tot twee jaar en beginbedrag
De ‘overgangsvergoeding bij jobverlies’ beperken tot twee jaar, met een hoger beginbedrag (bijvoorbeeld 75 tot 80 % van het laatste loon); daarna recht op een job, onder meer via een gesubsidieerde baan voor werklozen van wie het recht op een uitkering afloopt; wie geen job aangeboden krijgt, behoudt de vergoeding na die twee jaar.
« Limiter les indemnités de transition pour perte d’emploi à une période de deux ans, mais augmenter leur montant initial »
Bron: Les Engagés, Programme 2024, p. 258-261 (PDF p. 130-131)
Vooruitin de regering
Gaat over: basisbaan na twee jaar
Een basisbaan aanbieden aan wie na twee jaar actief zoeken geen job vond; zonder beschikbare basisbaan blijft het recht op de uitkering onverkort; verlies van de uitkering bij herhaalde weigering om op oproepingen in te gaan; geen verplichte gemeenschapsdienst.
« Wie na 2 jaar actief werk zoeken nog geen passende job vond, krijgt een basisbaan aangeboden. »
cd&vin de regering
Gaat over: beperking in de tijd en degressiviteit
Uitkering beperken tot 36 maanden, of 48 maanden na minstens twintig jaar werken, op voorwaarde dat er voldoende begeleiding was; hoger bedrag de eerste zes maanden, sterkere degressiviteit en minder fases; daarna opvolging door de gewesten.
« beperken we de periode waarin iemand een werkloosheidsuitkering kan ontvangen tot 36 maanden of tot 48 maanden voor wie al minstens twintig jaar gewerkt heeft »
Bron: cd&v, Verkiezingsprogramma 2024, hoofdstuk 8 « Werk, arbeidsmarkt en sociale zaken », p. 148
Open Vld
Gaat over: beperking in de tijd en degressiviteit
Einde van de uitkering na maximaal twee jaar, waarbij de exacte duur afhangt van de conjunctuur; sterkere degressiviteit: hoger bedrag de eerste drie maanden, daarna om de drie maanden een daling tot het minimum; nadien activering via opleiding of gemeenschapsdienst.
« Na maximum twee jaar werkloosheid eindigt de werkloosheidsuitkering »
Bron: Open Vld, Partijprogramma 2024 (versie 1.0.9), gearchiveerd, p. 13
Groen
Gaat over: beperking in de tijd en degressiviteit
Geen sterkere degressiviteit, geen beperking in de tijd en geen verplichte gemeenschapsdienst bij werkloosheidsuitkeringen; volledige toekenning van de welvaartsenveloppe om de pensioenen en uitkeringen te verhogen.
« geen sterkere degressiviteit, beperking in de tijd of verplichte gemeenschapsdienst bij werkloosheidsuitkeringen »
Ecolo
Gaat over: inschakelingsuitkering, degressiviteit, bedragen
De beperking in de tijd van de inschakelingsuitkering afschaffen en de leeftijdsgrens opnieuw op 30 jaar brengen; degressiviteit bevriezen voor werkzoekenden in opleiding voor een knelpuntberoep; uitkeringen boven de armoedegrens tillen; het statuut van samenwonende afschaffen.
« Nous voulons supprimer la limitation dans le temps des allocations d’insertion »
Bron: Ecolo, Programme 2024, p. 121-122 en 127 — het programma behandelt het onderwerp maar gedeeltelijk
DéFI
Gaat over: minimumbedrag, sancties, opleiding
Uitkering aan het einde van de degressiviteit minstens gelijk aan een ‘sociaal schild’ van 1.300 euro netto; verlies van het recht bij aanhoudende weigering van passende jobaanbiedingen, met behoud van het sociaal schild; opleidingsplicht voor langdurig werklozen; evolutie naar een verzekering voor beroepsheroriëntering.
« garantir dans tous les cas que l’allocation de chômage en fin de dégressivité soit au moins égale au bouclier social »
Bron: DéFI, Vers 2024, livret axe 4 « Rendre le contrat social plus juste », p. 17-18
Defensie
Wat het regeerakkoord zegt
Versneld groeipad naar 2 % van het bbp uiterlijk in 2029 en 2,5 % uiterlijk in 2034; oprichting van een Defensiefonds, dochteronderneming van de FPIM, gespijsd door de overdracht van participaties en de verkoop van activa.
« nous définissons une trajectoire de croissance accélérée vers 2 % du PIB pour les dépenses de défense d’ici 2029 au plus tard et vers 2,5% en 2034 au plus tard »Bron: Accord de coalition fédérale 2025-2029, p. 188 (PDF p. 191) ; financement : p. 9 (PDF p. 12)
N-VAin de regering
Gaat over: 2 %-doelstelling, financiering, Defensiefonds
Versneld groeipad naar 2 % van het bbp uiterlijk in 2029; extra uitgaven gefinancierd binnen de lopende begroting, met de vraag om ze buiten beschouwing te laten bij de Europese begrotingsbeoordeling; Defensiefonds gespijsd door de verkoop van overheidsparticipaties en door private investeerders.
« Wij wensen inspanningen op te drijven in een versneld groeitraject naar 2 procent tegen uiterlijk 2029, met investeringen in verschillende componenten van Defensie. »
Vlaams Belang
Gaat over: doelstelling van 2 % van het bbp
Het defensiebudget optrekken tot minstens 2 % van het bbp, in lijn met het gemiddelde van de Europese NAVO-lidstaten; een einde maken aan de besparingen; de loopbaan- en loonvoorwaarden van het personeel opwaarderen.
« zal het defensiebudget moeten worden opgetrokken tot ten minste 2 % van het bbp »
MRin de regering
Gaat over: 2 %-doelstelling en aankopen
De defensie-uitgaven zo snel mogelijk optrekken tot 2 % van het bbp; militaire programmering tot 2035; gevraagde aankopen: bijkomende gevechtsvliegtuigen, een derde fregat, bewapening van de drones.
« Le Mouvement Réformateur se prononce fermement pour l’accroissement des dépenses de Défense à 2 % du PIB le plus rapidement possible »
PS
Gaat over: begrotingstraject onder voorwaarden, duale capaciteiten
Groeipad voor de defensie-inspanning onder strikte voorwaarden (verdedigd tijdens de legislatuur 2019-2024), afgewogen tegen de hele begroting van de federale overheid en haar sociale opdrachten; een deel van de verhoging voor duale capaciteiten ter ondersteuning van de civiele veiligheid; op Europees niveau niet meer uitgeven, maar beter en samen investeren, met investeringen ingebed in de Europese defensie. Er wordt geen percentage van het bbp genoemd.
« L’augmentation du budget de la Défense doit ainsi en partie être consacrée à l’investissement dans des capacités duales »
Bron: PS, Programme 2024, p. 1182, 1193 en 1196 (PDF p. 1183, 1194 en 1197)
PVDA
Gaat over: niveau van de uitgaven, F-35, NAVO
De militaire uitgaven rationaliseren via Europese samenwerking, zonder ze te verhogen; geen F-35-gevechtsvliegtuigen kopen en de aankoopcontracten herzien; defensie toespitsen op de verdediging van het eigen grondgebied; de NAVO als ‘offensieve alliantie’ gezien als deel van het probleem, met voorkeur voor andere structuren van collectieve veiligheid.
« Nous voulons une coopération européenne qui vise à rationaliser les dépenses militaires, pas à les augmenter. »
Les Engagésin de regering
Gaat over: 2 %-doelstelling en Europese defensie
De defensie-inspanning optrekken tot 2 % van het bbp in de periode 2024-2034 en de defensiestrategie herzien; een Europees defensiebudget van minstens 0,5 % van het Europese bbp invoeren; gemeenschappelijke Europese defensie als pijler binnen de NAVO.
« réinvestir dans les capacités grâce à l’augmentation de l’effort de défense à hauteur de 2 % du PIB sur la période 2024-2034 »
Bron: Les Engagés, Programme 2024, p. 621-622 (PDF p. 311-312)
Vooruitin de regering
Gaat over: STAR-plan en investeringsvoorwaarden
Voorrang voor de uitvoering van het STAR-plan (tot 2030), te evalueren en bij te sturen; nieuwe investeringen onder drie voorwaarden: inpassing in de Europese defensie, industriële return en maatschappelijke return; verhogingen gekoppeld aan extra middelen voor internationale solidariteit. Er wordt geen percentage van het bbp genoemd.
« Nieuwe investeringen in de Belgische Defensie zullen steeds gebeuren op basis van drie voorwaarden »
cd&vin de regering
Gaat over: 2 %-doelstelling en groeipad
Een concreet groeipad vastleggen naar een defensiebudget van 2 % van het bbp uiterlijk in 2035 en het strikt opvolgen; meer investeringen in infrastructuur en materieel; interoperabiliteit met de buurlanden.
« We moeten dringend een concreet groeipad uittekenen en vastleggen om uiterlijk tegen 2035 te streven naar een defensiebudget van 2%. »
Bron: cd&v, Verkiezingsprogramma 2024, hoofdstuk 21 « Defensie », p. 329
Open Vld
Gaat over: 2 %-doelstelling en capaciteiten
Het investeringsplan versterken om de NAVO-norm van 2 % van het bbp in 2029 te halen; het STAR-plan actualiseren; nieuwe capaciteiten verwerven, waaronder de herinvoering van de tank (bij voorkeur in een multinationaal bataljon), de bewapening van de drones en een grotere F-35-vloot tot het aantal dat de NAVO vraagt.
« We versterken het investeringsplan voor defensie om sneller aan de verplichte 2% BBP NAVO-norm te voldoen, namelijk tegen 2029. »
Bron: Open Vld, Partijprogramma 2024 (versie 1.0.9), gearchiveerd, p. 95
Groen
Gaat over: investeringen, Europese samenwerking, controle
Investeren in personeel, operaties en materieel; meer Europese defensiesamenwerking en parlementaire controle; geen kernwapens meer op Belgisch grondgebied; overwinsten van de Europese defensie-industrie afromen. Er wordt geen percentage van het bbp genoemd.
« Dat vraagt op dit moment investeringen in personeel, operaties en materieel in zowel cyber als de land-, zee- en luchtmacht. »
Ecolo
Gaat over: Europese defensie en aankopen
Een Europese defensiepijler uitbouwen binnen een hervormde NAVO, door strijdkrachten samen te leggen en overlappingen weg te werken; Europese voorkeur bij de aankoop van materieel; meer duale capaciteiten; ratificatie van het verdrag tot verbod op kernwapens. Er wordt geen percentage van het bbp genoemd.
« Les acquisitions de matériel doivent se faire en vertu de la préférence européenne et avoir un objectif de compatibilité entre les forces armées européennes. »
DéFI
Gaat over: 2 %-doelstelling en Europese integratie
Streven naar een defensiebudget van 2 % van het bbp; de Belgische defensie inpassen in de Europese ontwikkeling via versterkte samenwerking en partnerschappen met de buurlanden; enkele specialisatiedomeinen bepalen.
« tendre vers des investissements budgétaires de la Défense à concurrence de 2% du PIB »
Bron: DéFI, Vers 2024, livret axe 1 « Remettre la Belgique en état… fédéral », p. 41
Standpunten gecontroleerd op 21 november 2026.